“ΤΡΩΑΔΕΣ” -ΚΡΙΤΙΚΗ ΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ. ΣΕ ΣΚΗΝΟΘΕΣΙΑ ΝΙΚΑΙΤΗΣ ΚΟΝΤΟΥΡΗ. ΜΙΑ ΠΑΡΑΣΤΑΣΗ ΠΟΥ ΓΝΩΡΙΣΕ, ΤΗΝ ΚΑΘΟΛΙΚΗ ΑΠΟΘΕΩΣΗ ΤΟΥ ΚΟΙΝΟΥ ΤΗΣ ΕΠΙΔΑΥΡΟΥ.

    του Γιάννη Καραμπίτσου

image

[Αφορά την παράσταση της Παρασκευής 7/8/2009, στο Αρχαίο Θέατρο της Επιδαύρου]

Η Νικαίτη Κοντούρη ευτύχησε στην τρίτη σκηνοθεσία της στην Επίδαυρο να γνωρίσει καθολική αποθέωση, «εκμεταλλευόμενη» το καλό timing. Ο κόσμος είχε έρθει στο αρχαίο θέατρο της Επιδαύρου «αποφασισμένος» να απολαύσει, αυτή τη φορά, καλή παράσταση. Δεν τον πτόησε ούτε η βροχή που όλο και δυνάμωνε όσο πλησίαζε η ώρα έναρξης . Περίμενε με υπομονή αλλά και με σιγουριά, ότι θα «σεβόταν» την μεγάλη του επιθυμία να παρακολουθήσει την παράσταση του ευριπίδειου δράματος και πραγματικά έτσι έγινε. Η βροχή σταμάτησε λίγο πριν την έναρξη της παράστασης και ξανάρχισε, αμέσως μετά το τέλος της.

image

image

Όταν η παράσταση άρχισε, ένα χαμόγελο ικανοποίησης απλώθηκε στα πρόσωπα των θεατών της. Μια ομάδα παιδιών (παιδιά ηθοποιών στην πλειοψηφία τους) που αποτελούν τους μαθητές ενός σύγχρονου βομβαρδισμένου σχολείου που παραπέμπει στην Βοσνία, στο Ιράκ και σε όλες τις χώρες που πλήττονται από την δίνη του πολέμου, «παίζουν» τους θεούς (τον Ποσειδώνα και την Αθηνά) από τον Πρόλογο της τραγωδίας του Ευριπίδη.


image

Τα λόγια του κειμένου ακούγονται καθαρά και η πρώτη επισήμανση στην οποία προβαίνουν οι θεατές, είναι ότι σήμερα κατά τα φαινόμενα, θα μπορέσουν να παρακολουθήσουν το κείμενο και να το απολαύσουν, βασική προϋπόθεση για μια πετυχημένη παράσταση. Όταν μια παράσταση αρχαίου δράματος «κυλάει» καλά, το κοινό της Επιδαύρου, όπως κάθε καλοπροαίρετο θεατρόφιλο κοινό, είναι έτοιμο όχι μόνο να παρακάμψει, αλλά και να αποδεχτεί και ενσωματώσει στην οπτική γωνία με την οποία βλέπει τα πράγματα και εικόνες που του είναι παράταιρες σε ένα πρώτο επίπεδο.


image

Η εξεζητημένη εμφάνιση και ερμηνεία της Λαμπρινής Αγγελίδου του ρόλου της Κασσάνδρας ως ένα αλλόκοτο και αλαφροΐσκιωτο ξωτικό, εικόνα που ίσως ξένισε αρχικά κάποιους, οδήγησε στη συνέχεια, με το κλείσιμο του πρώτου επεισοδίου σε ένα πολύ θερμό και αυθόρμητο χειροκρότημα.


image

Ανυπομονούσαν οι θεατές της παράστασης στην Επίδαυρο να χαρίσουν το χειροκρότημα τους στους ηθοποιούς και στους υπόλοιπους συντελεστές. Αρκεί να τους παρείχε το κατάλληλο ερέθισμα. Η παράσταση «Τρωάδες» του Κρατικού Θεάτρου Βορείου Ελλάδας τους το πρόσφερε με το παραπάνω. Ευτύχησε σε όλους τους τομείς της. Η ισορροπημένη και αποτελεσματική χρήση των εκφραστικών μέσων (ηθοποιοί, φωτισμός, σκηνικά, κουστούμια, χορογραφία) οδήγησε στην επίτευξη του βασικού στόχου που ήταν η υπηρέτηση και ανάδειξη του πνεύματος του ευριπίδειου δράματος και η σύνδεσή του με την σύγχρονη πραγματικότητα.


image

image

image

image

image

image

image

image

image

image

image

Καθοριστική προς την κατεύθυνση αυτή απέβη, αναμφίβολα, η καθαρή και συνεπής σκηνοθετική «γραμμή» της Νικαίτης Κοντούρη. Πρόβαλλε το επίκαιρο «κύριο θέμα της που είναι η ακμή του πολέμου και η παρακμή της ανθρωπιάς» (Αλέξης Σολωμός). Η σύνδεση με το σήμερα ήταν άκρως πετυχημένη και η καταγγελία του Ευριπίδη για την «ιμπεριαλιστική» πρακτική των Ελλήνων στην Τροία, έχοντας στο μυαλό του την αντίστοιχη πολιτική των Αθηναίων εκείνη την εποχή εναντίον των ουδέτερων Μηλίων, αποδίδεται στην παράσταση με εύστοχο και ευρηματικό τρόπο.

image

Το έργο ανήκει σε μια τετραλογία που παίχτηκε στα Διονύσια του 415π.Χ. Την ευριπιδική ημερίδα αποτελούσαν οι τραγωδίες Αλέξανδρος, Παλαμήδης, Τρωάδες και ο σατυρικός Σίσυφος. Οι Τρωάδες ως τρίτο στη σειρά έργο παρουσίαζαν το πένθος στην πιο οδυνηρή του μορφή και εξέλιξη, ως έναν παροξυσμό οδύνης, ενώ το σατυρικό δράμα, απάλυνε την προηγούμενη εντύπωση, προσφέροντας στους θεατές ένα παρήγορο τέλος. Ο Ευριπίδης (πάλι καλά) κατέκτησε την δεύτερη θέση πίσω από τον Ξενοκλή που κανείς δεν θυμάται σήμερα.

image

Για διευκόλυνση της σύνδεσης με την σύγχρονη πραγματικότητα αφαιρέθηκε το δεύτερο στάσιμο που περιείχε πολλά μυθολογικά στοιχεία.

image

«Αντικαταστάθηκε με κείμενα των μελών του Χορού που στηρίχθηκαν σε πραγματικές μαρτυρίες γυναικών-θυμάτων πολέμου και συνθέτουν μια κραυγή διαμαρτυρίας», όπως επισημαίνει η Νικαίτη Κοντούρη σε συνέντευξη της.

image

Χαρακτηριστικό παράδειγμα του τι μπορεί να δεχτεί το κοινό, ο σκηνοθετικός χειρισμός της σκηνής αυτής από την Νικαίτη Κοντούρη, που εμπεριείχε αρκετό ρίσκο και είναι οπωσδήποτε συζητήσιμος. Ενταγμένη δημιουργικά στο «σώμα» της παράστασης , ήταν διακριτική και σύντομη, δεν «κλώτσησε».

image

Το σύγχρονο θεατρόφιλο κοινό είναι έτοιμο (δεν ξεχνάμε το έλλειμμα καλλιτεχνικής και γενικότερης παιδείας που αφορά, κατά την γνώμη μας, όχι στον ίδιο βαθμό, θεατές και καλλιτέχνες) να δεχτεί νεωτερικές λύσεις αρκεί να δικαιώνονται αισθητικά. Και αυτή την «αισθητική δικαίωση» την νοιώθει τις περισσότερες φορές το κοινό της Επιδαύρου, έστω και αν δεν έχει πάντοτε την δυνατότητα να την αναλύσει. Δεν θέλουμε με αυτό να ισχυριστούμε ότι η σύγχρονη τέχνη έχει ανάγκη μόνο, νεωτερικών λύσεων που είναι αποδεκτές και κατανοητές από το κοινό. Καινοτόμες και ριζοσπαστικές επιλογές μορφικές και στο περιέχομενο, που προχωρούν την Τέχνη, ένα βήμα μπροστά, πιθανότατα δεν θα γίνουν αποδεκτές από μεγάλο μέρος του κοινού. Το ζήτημα είναι πολυσύνθετο, έχουμε αναφερθεί ξανά σε αυτό και προς το παρόν σας παραπέμπουμε στο σχετιζόμενο κείμενό μας Διασκευές και Επίδαυρος.

image

Με την χρήση υποβλητικών φωτισμών από τον Στέλιο Τζολόπουλο , «ειδικών εφέ» σε εικόνα και ήχο (ειδικά η σκηνοθεσία του ήχου του φυσικού περιβάλλοντος από τον Δημήτρη Ιατρόπουλο είναι άψογη) που προσφέρουν σημαντικά και αποτελεσματικά στην ατμόσφαιρα της παράστασης, ενός λιτού και απλού σκηνικού αλλά και εκ των λειτουργικοτέρων και ομορφοτέρων που έχουμε δει τα τελευταία χρόνια στην Επίδαυρο (του Γιώργου Πάτσα, όπως και τα κουστούμια),

image

λιτών κουστουμιών απολύτως ενταγμένων στο σκηνοθετικό σύμπαν που έστησε η Νικαίτη Κοντούρη, με προεξέχον αυτό της Κασσάνδρας, της εξαιρετικής κίνησης των μελών του Χορού που «διδάχτηκε» από την Καλλιόπη Σφήκα, της διακριτικής και ατμοσφαιρικής μουσικής (Καλιόπη Τσουπάκη), η γραμμή της αυξανόμενης έντασης, που το ίδιο το έργο εμπεριέχει, υπηρετείται αριστοτεχνικά.

image

Οι Τρωάδες ως γνωστόν δεν είναι μια τραγωδία δράσης, δεν είναι ένα αριστοτελικό έργο. Όπως σημειώνει ο Στάθης Δρομάζος. «Δεν έχει θεατρική πλοκή και ανέλιξη χαρακτήρων. Οι ηθοποιοί μπαίνουν στην σκηνή για να κλάψουν, να καταραστούν και να φύγουν». Και συμπληρώνει ο Αλέξης Σολωμός: « Ο Ευριπίδης ξεφεύγει, από τον δικό του κανόνα, δημιουργώντας αντί μια τραγωδία, μια πένθιμη ωδή, μοιρασμένη σε πολλές φωνές… Υπάρχει μονάχα η ένταση μιας υπέροχης απελπισίας, που αρχίζει από την σπαρακτική τρέλα της Κασσάνδρας , κορυφώνεται στον μητρικό θρήνο της Ανδρομάχης και καταλήγει στον ψυχικό θάνατο της Εκάβης».

image

Ο ρόλος του Χορού στην «ανάγνωση» του έργου από την Νικαίτη Κοντούρη, είναι προσανατολισμένος προς την ίδια κατεύθυνση, αυτή του καταγγελτικού αντιπολεμικού θρήνου. Όπως παρατηρεί ο H.D.F. KITTO «ο Χορός είναι προσκολλημένος στην πτώση της Τροίας με τρόπο θετικό… Ο Χορός τραγουδάει τα ερείπια και το θάνατο-όχι τα ερείπια της Εκάβης, που δεν είναι παρά μια σκιά, αλλά της Τροίας… Η Πολυξένη μπορεί να θυσιάζεται ή το αιμόφυρτο πτώμα του Αστυάνακτα να φέρνεται πίσω, αλλά ο Χορός δεν λέει ούτε λέξη για αυτά.

image

Αυτός έχει μόνο ένα θέμα, την Τροία-γιατί έπεσε, πως έπεσε, τι πρόκειται να συμβεί σε αυτές, τις επιζώσες… Έτσι με τον τρόπο του, όπως και η Εκάβη με τον δικό της, προβάλλει την εσώτερη τραγωδία». Το έργο διατρέχει το ύφος του καταγγελτικού λόγου και του δίνει την δική του ιδιαίτερη μορφή. Αν και υστερεί σε πλοκή, έχει πληθώρα θεαματικών σκηνών, άλλες σε σχέση με τον λόγο και άλλες σκηνογραφικές. Όπως σημειώνει ο Στάθης Δρομάζος, «τα θεαματικά αυτά «πλήγματα» έρχονται το ένα μετά το άλλο. Όταν αρχίζει το έργο η Εκάβη είναι πεσμένη, η Τροία βγάζει καπνούς, μπροστά συζητούν οι θεοί. Όταν βγαίνει η Κασσάνδρα μια φωτιά προαναγγέλλει τον ερχομό της.

image

Τραγικός αποχαιρετισμός, μάνας και παιδιών. Τραγικά μοιρολόγια. Η Ανδρομάχη μοιρολογεί τον Αστυάνακτα ζωντανό και η Εκάβη νεκρό.

image

image

image

Ο Χορός βλέπει να γκρεμίζουν οι Αχαιοί τον μικρό Αστυάνακτα από τα τείχη. Ο Ταλβύθιος διατάζει φωτιά στην Τροία. Η Εκάβη πάει να πέσει στις φλόγες. Οι στρατιώτες την τραβούν. Το κάστρο γκρεμίζεται με πάταγο. Τώρα σέρνουν τις γυναίκες προς τον στόλο: «Ανθρωποι εν πολέμω».

image

image

Η σκηνοθετική προσέγγιση της Κοντούρη αναδεικνύει τον λυρισμό του έργου μέσω του μοτίβου της αυξανόμενης έντασης από το οποίο πηγάζει το λυρικό στοιχείο, κάνοντας χρήση ενός θεαματικού τρόπου στην εκφορά των εκφραστικών μέσων, κάτι που ενδεχόμενα συνάδει στην σύγχρονη εποχή αφού η παράσταση των «Τρωάδων» από τον Ευριπίδη, όπως και των περισσότερων «διδασκαλιών” τραγωδιών της εποχής, γινόταν πιθανότατα με αφαιρετικό τρόπο.

Όλες οι ερμηνείες ήταν άψογες, με προεξάρχουσα εκείνη της Λήδας Πρωτοψάλτη που είχε να τα βγάλει πέρα έναν επικίνδυνο ρόλο, ένα ρόλο πραγματικό «δίκοπο μαχαίρι».

image

image

Στην πρώτη της εμφάνιση στην Επίδαυρο σε μια καριέρα 50 χρόνων, καλούνταν να απαντήσει σε μια μεγάλη και δύσκολη πρόκληση. Όπως σημειώνει ο Αλέξης Σολωμός «από τον τραγικό ερμηνευτή εξαρτάται να διατηρηθεί αδιάσπαστη η συγκίνηση που μας προκαλεί, δίχως ο ακατάσχετος θρήνος να καταντήσει κλαψιάρικη φλυαρία». Και η Λήδα Πρωτοψάλτη κατάφερε να ανταποκριθεί στην πολυπλοκότητα του ρόλου, με αποτέλεσμα να γνωρίσει την αποθέωση από το κοινό της Επιδαύρου.

image

Εξαιρετική και απολαυστική η ερμηνεία της Μαρίας Ναυπλιώτου ως Ανδρομάχης και άψογες της Λαμπρινής Αγγελίδου ως Κασσάνδρας,

image

που έβγαλε ιδανικά εις πέρας έναν πολύ δύσκολο ρόλο που μετεωρίζεται ανάμεσα στην εκστατική μανία και τον λογικό στοχασμό, του Φαίδωνα Καστρή στον «διπλό» ρόλο του «εγκληματία πολέμου» (Δρομάζος) αλλά και «συμπονετικού χάρου» (Σολωμός), της Α΄ Κορυφαίας του χορού Ιφιγένειας Δεληγιαννίδη αλλά και όλων των μελών του χορού.

image

image

image

image

image

Πολλοί καλές οι ερμηνείες του Ηλία Μελέτη ως Μενέλαου και της Πηνελόπης Μαρκοπούλου ως Ελένης, όπως και του Δημήτρη Μακαλιά και της Μαρίας Δερεμπέ ως Ποσειδώνα και Αθηνά αντίστοιχα, όλων των παιδιών και των στρατιωτών.

image

image

Μια λυρική και ποιητική σε πολλά της σημεία παράσταση, αποθεώθηκε από το σύνολο του κοινού, που πήρε τον δρόμο της επιστροφής απόλυτα ικανοποιημένο μετά από πολύ καιρό και αυτό είναι ήδη αρκετό για να προλάβουμε κριτικές του «τύπου», καλή ήταν αλλά έχουμε δει και καλύτερες κλπ. Στο δύσκολο σημείο στο οποίο βρισκόμαστε οφείλουμε να αναδεικνύουμε τα ποιοτικά καλλιτεχνικά έργα, που πετυχαίνουν στον στόχο να έχουν μια σύγχρονη ματιά αλλά παράλληλα να παραμένουν «πιστά» στο πνεύμα , τουλάχιστον, του πρωτότυπου έργου, χωρίς άτοπες και άκαιρες συγκρίσεις. Παραστάσεις που απαντούν ικανοποιητικά σε μεγάλες προκλήσεις όπως είναι αυτή της Επιδαύρου, απαιτούν απο μας μεγαλόψυχη αντιμετώπιση και καλοπροαίρετη διάθεση, για να μπορέσουμε να απολαύσουμε στο μέλλον παρόμοιες, και γιατί όχι, ακόμα καλύτερες παραστάσεις.

image

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s