Μώμος ο Πατρεύς . [Από το βιβλίο του Ν.Ε. Πολίτη Ο ΗΛΙΑΣ Α. ΣΥΝΟΔΙΝΟΣ (Μώμος ο Πατρεύς) ΚΑΙ ΟΙ ΣΑΤΙΡΕΣ ΤΟΥ, ΕΚΔΟΣΕΙΣ περί τεχνών, 2001]. Α’ Μέρος : Ηλίας Συνοδινός, ο δημοτικός ρήτωρ.

image

Με τρία αποσπάσματα από το βιβλίο του Ν.Ε. Πολίτη, που τιτλοφορούνται όπως οι αντίστοιχες ενότητες του βιβλίου και αποτελούν συνοπτική παρουσίαση τους, επιχειρούμε από τη μία να κάνουμε γνωστό στους αναγνώστες μας ποιος ήταν ο Μώμος Πατρεύς και από την άλλη να τους δώσουμε το ερέθισμα να πάρουν το βιβλίο για να αποκτήσουν μια ολοκληρωμένη εικόνα του Ηλία Α. Συνοδινού του μοναδικού σατιρικού ποιητή και ρήτορα που ανέδειξε η Πάτρα.

Ο Ηλίας Α Συνοδινός (και στη συνέχεια Η.Σ.) ανέπτυξε τις ποικίλες δραστηριότητες του ως δικηγόρος, δημοσιογράφος και ποιητής στην Πάτρα κατά το τελευταίο τέταρτο του 19ου αιώνα (1875-1900). Οι σύγχρονοι του τον γνώριζαν και τον θαύμαζαν ως δημοτικό ρήτορα, ως άνθρωπο δηλαδή ικανό να διερμηνεύει ενώπιον λαϊκών συγκεντρώσεων το κοινό φρόνημα για ζητήματα που παρουσίαζαν γενικό ενδιαφέρον και να διατυπώνει τα αιτήματα μεγάλων κοινωνικών ομάδων. Αυτόν τον ρόλο του εκχωρούσαν οι Πατρινοί της εποχής του ομοθύμως, αλλά δεν θεωρούσαν τον Η.Σ. κατάλληλον γι’ άλλο ουσιαστικότερο πολιτικό έργο.

Οι μεταγενέστεροι τον μνημονεύουν ως σατιρικόν ποιητή, χωρίς και να έχουν συνειδητοποιήσει ότι είναι ο μόνος άξιος του χαρακτηρισμού αυτού, που εμφανίστηκε στην Πάτρα από τότε που ιδρύθηκε το ελληνικό κράτος μέχρι σήμερα. Εάν η Αθήνα ανέδειξε τον Γεώργιο Σουρή και η Κεφαλλονιά τον Ανδρέα Λασκαράτο, γέννησε και η Πάτρα τον Ηλία Συνοδινό, αλλά τον αγνοεί.

Για την οικογένεια του Η.Σ. ελάχιστα είναι γνωστά.  πατέρας του ήταν Κεφαλλονίτης και η μητέρα του από την Τρίπολη. Αυτός γεννήθηκε το 1845 και ανατράφηκε στην Πάτρα. Σπούδασε Νομικά στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και τις 5 Σεπτεμβρίου 1869 διορίζεται δικηγόρος στο Πρωτοδικείο Πατρών. Εισέρχεται στο δικαστικό σώμα ως ειρηνοδικειακός πάρεδρος, αλλά από την θέση αυτή παύεται από τον υπουργό Παν. Χαλικιόπουλο το 1873 και από τότε μένει και δικηγορεί στην Πάτρα.

Ο δικηγόρος Η.Σ. ήταν ουδενός των πολλών κατώτερος για να χρησιμοποιήσουμε τη φράση που συνήθιζε ο συντάκτης της εφημερίδας «Φορολογούμενος» Κων. Φιλόπουλος, όταν μιλούσε για μερικούς ‘εν δικηγορία συναδέλφους του. Οι αξιόλογες δίκες στις οποίες ήταν παράγων ο Η.Σ. μετριώνται στα δάκτυλα του ενός χεριού. Ατυ-χήσας ως επαγγελματίας στερήθηκε τους αναγκαίους πόρους για την αντιμετώπιση των βιοτικών αναγκών του, με αποτέλεσμα να περάσει τα τελευταία χρόνια της ζωής του ως τρόφιμος του Πτωχοκομείου.

Η πρώτη πολιτική πράξη του Η.Σ. που καταγράφεται στον πατραϊκό Τύπο είναι η συμμετοχή του σε αποδοκιμασία των Στηλιτών βουλευτών του 1875. Η τότε κυβέρνηση του Δ. Βούλγαρη αποπειράθηκε να περιορίσει τα δικαιώματα και τις αρμοδιότητες της Βουλής, με αντισυνταγματικούς νόμους.

Σχετικό νομοσχέδιο ψηφίστηκε τις 19 Μαρτίου 1875 από τους 81 κυβερνητικούς βουλευτές, σε συνεδρίαση χωρίς απαρτία. Οι βουλευτές των άλλων κομμάτων δεν προσήλθαν στη συζήτηση του νομοσχεδίου. Ακολούθησε πολιτικός σάλος.

Οι αντιπολιτευόμενες εφημερίδες δημοσίευαν κάθε μέρα και για πολλές μέρες τα ονόματα των 81 βουλευτών σε μια στήλη ατιμίας και γι’ αυτό τους αποκαλούσαν Στηλίτες. Μεταξύ αυτών ήταν τρεις από τους πέντε βουλευτές της επαρχίας Πατρών.

Οι Δημ. Πατρινός, Ιωάννης Αντωνόπουλος και Γεώργιος Τσερτίδης. Οι άλλοι δύο ήταν ο Θάνος Κανακάρης και ο Ιωάν. Κωστάκης. Οι εκδηλώσεις αποδοκιμασίας των Στηλιτών ήταν πάμπολλες. Σχετική δήλωση δημοσιεύτηκε στις εφημερίδες της Πάτρας τις 10 Απριλίου 1875. Την υπέγραφαν 52 δικηγόροι. Μεταξύ αυτών και ο Συνοδινός.

Αυτό βέβαια δεν ήταν αρκετό για να γίνει ευρύτερα γνωστός. Τον επόμενο όμως χρόνο 1876 με δική του πρωτοβουλία εμφανίστηκε πρώτη φορά σε λαϊκή συγκέντρωση ως δημοτικός ρήτωρ και ο λόγος του εντυπωσίασε.

Αφού ψηφίστηκε το Σύνταγμα του 1864, έπειτα από λίγο καιρό ο πατραϊκός λαός άρχισε ν’ ασκεί το συνταγματικό δικαίωμα του, να συνέρχεται ελευθέρως στο ύπαιθρο και να συζητεί θέματα γενικού ενδιαφέροντος. Η συχνή άσκηση του δικαιώματος αυτού δημιούργησε έναν νέο θεσμό, που ενθύμιζε στους αρχαιομαθείς την Πνύκα και την Εκκλησία του δήμου και στους αγγλοσπουδαγμένους παρόμοιες συνήθειες των Βρετανών.

Η λαϊκή συγκέντρωση που συζητούσε γενικά ζητήματα λεγόταν στις εφημερίδες Εκκλησία του λαού και στα ψηφίσματα συνέλευσις των πολιτών. Την πλατεία Γεωργίου, όπου γίνονταν αυτές οι συγκεντρώσεις, ο «Φορολογούμενος» την αποκαλούσε Πατραϊκή Πνύκα. Για πολλά χρόνια οι τέτοιες συγκεντρώσεις δεν είχαν κανένα κύρος, γιατί δεν τις συγκαλούσαν σοβαροί οργανωτές, ούτε οι ομιλητές ήταν γνωστές και σεβαστές προσωπικότητες.

Η πρώτη αξιόλογη στο είδος της λαϊκή συγκέντρωση, που πραγματοποιήθηκε «με σύνεση και κοσμιότητα» — όπως έγραψε ο «Φορολογούμενος» σε κύριο άρθρο — ήταν εκείνη της 3ης Οκτωβρίου 1876. Για πρώτη φορά, όπως υποστηρίζει η ίδια εφημερίδα μίλησαν μετά πειθούς άνδρες γνωστού κύρους.
Η συγκέντρωση οργανώθηκε με πρωτοβουλία του Αριστομένη Κοντογούρη, πρώην βουλευτή τότε.

Από τον εξώστη της οικίας Χρ. Αργυροπούλου, στην πλατεία Γεωργίου, μίλησαν ο γηραιός υποστράτηγος Τριαντάφυλλος Λαζαρέτος και ο Κοντογούρης. Τόνισαν ότι η χώρα χρειάζεται την υλική και ηθική υποστήριξη του έθνους ολοκλήρου, για ν’ αντιμετωπίσει τα προβλήματα της και ιδίως την ανάγκη εξοπλισμού της, ώστε να είναι έτοιμη, όταν χρειασθεί, να αγωνισθεί για την απελευθέρωση των υποδούλων αδελφών μας. Έπειτα από πρόταση του Κοντογούρη η συνέλευση των πολιτών ενέκρινε ψήφισμα, με το οποίο καλεί τους βουλευτές να δώσουν εις την Πατρίδα κυβέρνησιν εθνικήν εκ των αρχηγών πασών των πολιτικών αποχρώσεων και να την περιβάλλουν δι’ όλης της εθνικής ισχύος και συνδρομής, δια να διοργανώσει τας εθνικάς δυνάμεις.

Μετά την έγκριση του ψηφίσματος εμφανίστηκε ως τρίτος ομιλητής ο Συνοδινός, ο οποίος έπειτα από έναν λόγο πλήρη αισιοδοξίας κατέληξε σε πρακτική πρόταση «για να παύσουν τα λόγια και ν’ αρχίσουν τα έργα» — όπως τόνισε. Η πρόταση του ήταν: Όσοι δημότες είχαν την δυνατότητα να καταβάλουν ο καθένας την αξία του πλήρους οπλισμού ενός στρατιώτη.

Το αντίτιμο να κατατεθεί σε ειδικό λογαριασμό στην Εθνική Τράπεζα. Από το ποσό που θα συγκεντρωθεί ν’ αγορασθούν όπλα του τελευταίου συστήματος με τη φροντίδα πολυμελούς επιτροπής από γνωστούς και διακεκριμένους Πατρινούς. Χειροκρότησαν την πρόταση όλοι, αλλά ελάχιστοι (λιγότεροι από δέκα) προθυμοποιήθηκαν να την εφαρμόσουν.

Πάντως από τότε ο Η.Σ. μιλούσε τακτικά σε λαϊκές συγκεντρώσεις και συλλαλητήρια, ιδίως εάν αφορμή τους ήταν κάποιο επίκαιρο εθνικό ζήτημα. Στις σπουδαιότερες από αυτές τις ομιλίες, στις οποίες και οφείλει τον τίτλο του δημοτικού ρήτορος, θ’ αναφερθούμε στη συνέχεια.

Το 1877-78 στον ρωσοτουρκικό πόλεμο η κυβέρνηση Κουμουνδούρου τηρούσε ουδέτερη στάση. Αυτό εξόργιζε τον λαό, που πίστευε ότι ήταν ευκαιρία να επιδιώξει η χώρα μας την απελευθέρωση της Ηπείρου και της Θεσσαλίας πολεμώντας στο πλευρό της μεγάλης ομόδοξης δύναμης.

Για να συγκρατήσει τη λαϊκή οργή, ο Κουμουνδούρος έκαμε τις 13 Ιανουαρίου 1878 μια έντονα αντιτουρκική δήλωση, που μόνο αποτέλεσμα είχε ν’ αυξήσει τις διάχυτες φιλοπολεμικές

διαθέσεις. (Βλ. Β. Λάζαρη Πολιτική Ιστορία της Πάτρας τ. Α’ σ.188). Όταν το απόγευμα της ημέρας εκείνης κυκλοφόρησαν στην Πάτρα παραρτήματα εφημερίδων με τη δήλωση του Κουμουνδούρου, τρεις χιλιάδες Πατρινοί συγκεντρώθηκαν αυθορμήτως στην πλατεία Γεωργίου.

Πίστευαν ότι οι δηλώσεις του πρωθυπουργού αποτελούσαν έμμεση προαγγελία επικείμενης συμμετοχής της χώρας στον πόλεμο. Στην απρογραμμάτιστη συνάθροιση μίλησε εκ του προχείρου ο Η.Σ., ο οποίος κάλεσε τους ακροατές του «να είναι έτοιμοι για μεγάλους και θριαμβευτικούς πολεμικούς αγώνες». Οι συγκεντρωθέντες με επικεφαλής τη Μουσική του Καρδώνη που υπήρχε τότε, κατευθύνθηκαν στη Νομαρχία, όπου ο Η.Σ. παρακάλεσε τον Νομάρχη να διαβιβάσει στην κυβέρνηση τα συγχαρητήρια του πατραϊκού λαού για την πατριωτική στάση της.

Την άλλη μέρα, 14 Ιαν. 1878 μεταδόθηκε ότι τερματίστηκε ο ρωσοτουρκικός πόλεμος και συζητούνται στην Αλεξανδρούπολη οι όροι της ειρήνης. Τώρα τον ενθουσιασμό του πλήθους διαδέχτηκε η απογοήτευση. Την επομένη, 15 Ιαν., ημέρα Κυριακή, έγινε νέα συγκέντρωση, διαμαρτυρίας αυτή τη φορά επειδή η κυβέρνηση άφησε ανεκμετάλλευτη την «ευκαιρία» που είχε παρουσιασθεί. Ομιλητής ήταν πάλι ο Η.Σ. που τώρα έβρισε την κυβέρνηση που πριν από 48 ώρες είχε επαινέσει.

Το 1880 την 1η Ιουλίου οι ευρωπαϊκές Δυνάμεις και η Ρωσία αποφάσισαν κατ’ αρχήν να παραχωρηθούν στην Ελλάδα η Θεσσαλία και η Ήπειρος και απηύθυναν στην Τουρκία σύσταση να καθορίσει τα νέα σύνορα σε συμφωνία με την Ελλάδα. Όταν τρεις μέρες αργότερα γίνεται γνωστή η είδηση και στην Πάτρα, η πόλη πανηγυρίζει. Μεγάλο πλήθος συγκεντρώνεται, για να εκδηλώσει τον ενθουσιασμό του, έξω από την Νομαρχία.

Το προσφωνούν ο Νομάρχης και ο Δήμαρχος και έπειτα εκφωνεί ενθουσιώδη λόγο ο Συνοδινός. Τελικά τις 20 Ιουνίου 1881 υπογράφηκε στην Κων/πολη η συμφωνία με την οποία παραχωρήθηκαν στην Ελλάδα η Θεσσαλία και από την Ήπειρο η επαρχία της Άρτας.

Το 1885 τις 10 Φεβρουαρίου ο Η.Σ. εκφώνησε τον πλέον ενθουσιώδη, αλλά και χυδαίο λόγο, που του ενέπνευσε ο κομματικός φανατισμός του. Μεγάλο πλήθος αντι-τρικουπικών πολιτών, με βεγγαλικά και με επικεφαλής την Μουσική που υπήρχε τότε, το βράδυ εκείνης της Κυριακής πανηγύριζε την πτώση της κυβέρνησης Τρικούπη. Λίγες μέρες πριν στη Βουλή η κυβέρνηση είχε θέσει ζήτημα εμπιστοσύνης και καταψηφίστηκε. Εναντίον της ψήφισαν 108 βουλευτές και υπέρ αυτής 104. Η νίκη της αντιπολίτευσης οφείλεται στην απουσία πολλών κυβερνητικών βουλευτών από τη συνεδρίαση.

Την ίδια νύκτα, όταν μεταδόθηκε τηλεγραφικώς το αποτέλεσμα της ψηφοφορίας, μερικοί φανατικοί δηλιγιαννικοί προσπάθησαν να παρασύρουν τον λαό της Πάτρας σε πανηγυρική διαδήλωση, αλλ’ απέτυχαν. Την άλλη μέρα έγινε το πρωί όμοια προσπάθεια, αλλά διακόπηκε γρήγορα, επειδή μεσολάβησε σεισμός,  χωρίς θύματα, ή σοβαρές ζημιές, αλλά έντασης αρκετής, για να δημιουργηθούν ανησυχίες και να αποσπασθεί το ενδιαφέρον του κοινού από τα πολιτικά πράγματα. Και στις δύο αυτές απόπειρες είχαν σημειωθεί οχλοκρατικές σκηνές, που χαρακτηρίστηκαν γελοίες.

Τρίτη προσπάθεια εκδηλώθηκε και τις 7 Φεβρουαρίου, φοβούμενοι όμως μήπως συμβούν και νέες γελοιότητες, επενέβησαν ο Η.Σ. και άλλοι παράγοντες και την σταμάτησαν, με την υπόσχεση να πρωτοστατήσουν αυτοί για μια σοβαρή και καλά οργανωμένη εκδήλωση. Πραγματικά το βράδυ της Κυριακής 10 Φεβρουαρίου πανηγυρική διαδήλωση για την ανατροπή του Τρικούπη συγκέντρωσε μεγάλο πλήθος στην πλατεία Γεωργίου. Ομιλητής ήταν ο Συνοδινός. Για τον λόγο του ο «Φορολογούμενος» έγραψε τις 15 Φεβρουαρίου:

Ό άκριτος ενθουσιασμός τοϋ ρήτορος ήγαγεν αυτόν πέραν των ορίων τοϋ νομίμου και τοϋ πρέποντος, ένεποίησε δέ ή ρητορεία του, δια τήν Ίταμότητα της φράσεως, τό παράβολον των ιδεών, την χυδαιότητα τοϋ λόγου, χειρίστην έντύπωσιν εις τους όρθοφρονοΰντας και φιλήσυχους πολίτας.

Στη διάρκεια της παρέλασης στους δρόμους της πόλης σημειώθηκε συμπλοκή μεταξύ διαδηλωτών και τμήματος Ιππικού στο Μαρκάτο, όταν οι πρώτοι αποπειράθηκαν να επιτεθούν κατά της οικίας γνωστού κομματάρχη, οπαδού του Τρικούπη και οι Ιππείς τους εμπόδισαν. Την επομένη μέρα, 11 Φεβρουαρίου διαλύθηκε η Βουλή…….

……..Και το 1900 ο Η.Σ. αντιτάχθηκε με πάθος στον διορισμό του Διαδόχου ως γενικού αρχηγού του στρατού. Διέφερε επίσης από τους συντηρητικούς της εποχής του ως προς τη στάση του έναντι της Εκκλησίας. Χωρίς να είναι άθεος και προσέχοντας να μην προσβάλει τη θρησκεία, έγραφε συνεχώς εναντίον του Κλήρου, υποστηρίζοντας ότι δεν ίσταται στο ύψος της αποστολής του. Ύστερα από αυτά μπορεί κανείς ν’ αμφιβάλλει αν ο Η.Σ. ήταν συντηρητικός με την έννοια, που είχε τότε ο όρος.

Ανακεφαλαιώνοντας καταγράφουμε στο σημείο αυτό κατά χρονολογική σειρά τις λαϊκές συγκεντρώσεις, στις οποίες αγόρευσε ο Ηλίας Συνοδινός.

1876 (3 Οκτ.) Σε συγκέντρωση για την πολεμική προετοιμασία της χώρας προτείνει να συνεισφέρει κάθε εύπορος πολίτης, το ποσό που χρειάζεται για τον πλήρη εξοπλισμό ενός στρατιώτη.

1877 (26 Ιουλ.) Υποστήριξε την υποψηφιότητα του Αριστείδη Οικονόμου για την αναπληρωματική εκλογή της 16ης Αυγούστου του ιδίου έτους.

1877 (15 Νοεμ.) Στην Αθήνα, στην πλατεία Ομονοίας, σε προεκλογική συγκέντρωση πριν ομιλήσει ο υποψήφιος δήμαρχος Τιμολέων Φιλή-μων προσφωνεί το πλήθος ο Συνοδινός.

1877 (3 Δεκ.) Ο Τιμολέων Φιλήμων, δήμαρχος

Αθηναίων, επισκέπτεται την Πάτρα. Στην τελετή υποδοχής τον προσφωνεί ο Συνοδινός.

1878 (13 Ιαν.) Υποστηρίζει τη συμμετοχή της χώρας μας στον ρωσοτουρκικό πόλεμο στο πλευρό της ομόδοξης δύναμης.

1878 (15 Ιαν.) Επικρίνει την κυβέρνηση επειδή δεν εκμεταλλεύτηκε την ευκαιρία του ρωσοτουρκι-κού πολέμου, για να κηρύξει τον πόλεμο κατά της Τουρκίας.

1880 (4 Ιουλ.) Εκφωνεί πανηγυρικό λόγο σε διαδήλωση, όταν έγινε γνωστή η απόφαση των Μεγάλων Δυνάμεων για την παραχώρηση της Θεσσαλίας.

1881 (8 Νοεμ.) Μιλάει για τις εκλογές του επομένου μηνός. Είπε μεγάλες αλήθειες εν μέσω χα-ριτολογημάτων.

1882 (Νοεμ.) Υποστηρίζει το αίτημα να μειωθεί η φορολογία καπνού.

1883 (27 Μαρτ.) Υποστηρίζει το αίτημα να μην επικυρωθούν από τον βασιλέα οι νέοι φορολογικοί νόμοι που ψηφίστηκαν.

1884 (30 Σεπτ.) Επικρίνει την οικονομική πολιτική της κυβερνήσεως Τρικούπη και ζητεί διάλυση της Βουλής.

1885 (10 Φεβρ.) Εκφωνεί ενθουσιώδη και χυδαίον λόγο σε πανηγυρική διαδήλωση, όταν καταψηφίστηκε στη Βουλή η κυβέρνηση Τρικούπη.

1885 (2 Οκτ.) Προσφωνεί διαδήλωση εφέδρων που προσέρχονται να καταταγούν όταν η κυβέρνηση Δηλιγιάννη επιστράτευσε δύο ηλικίες, με αφορμή τον σερβο-βουλγαρικό πόλεμο για την Ανατολική Ρωμυλία. I!(!!() (27 Απρ.) Έπειτα από πατριωτική ομιλία του προτείνει ψήφισμα έντονης διαμαρτυρίας, για τον αποκλεισμό των παραλίων της χώρας από αγγλική ναυτική δύναμη.


1893(12 Δεκ.) Επικρίνει την κυβέρνηση Τρικούπη για την κήρυξη της χώρας σε χρεωκοπία.

1896 (26 Μαΐου) Σε διαδήλωση διαμαρτυρίας για τις σφαγές χριστιανών από τους Τούρκους στα Χανιά, εκφωνεί συγκινητικόν λόγο και προτείνει να γίνουν έρανοι προς ενίσχυση του αγώνα του λαού της Κρήτης.

1897 (24 Ιαν.) Προσφωνεί το πλήθος που πανηγυρίζει την αποστολή δύο πολεμικών σκαφών στην Κρήτη.

1897 (1 Φεβρ.) Ομιλεί για το Κρητικό ζήτημα σε συγκέντρωση που πραγματοποιήθηκε έπειτα από ψευδείς διαδόσεις.

1897 (25 Μαρτ.) Εκφωνεί τον πανηγυρικό στον ε-πίσημον εορτασμό της εθνικής επετείου.

1898 (7Ιουν.) Ως δεύτερος ομιλητής σε συγκέντρωση σταφιδοπαραγωγών που υποστηρίζουν το σύστημα της Παρακρατήσεως, ειρωνεύεται και χλευάζει όσους αντιτίθενται σ’ αυτό.

1898 (22 Νοεμ.) Ομιλεί σε συγκέντρωση επαγγελματιών κατά της αυξήσεως του φόρου επιτηδεύματος.

1900 (12 Μαρτ.) Σε πολιτική συγκέντρωση αγορεύει κατά του νομοσχεδίου που προβλέπει τον

διορισμό του διαδόχου Κωνσταντίνου ως γενικού αρχηγού του στρατού. 1901 (28 Οκτ.) Η τελευταία γνωστή εμφάνιση του Ηλία Συνοδινού ως δημοτικού ρήτορος. Ομιλεί για «πολιτική σαπίλα» και επιτίθεται με Οξύτητα και εναντίον των αναρχικών.

Τώρα για να ολοκληρωθεί κατά κάποιο τρόπο η προσπάθεια μας, θα έπρεπε να μιλήσουμε και για τον Ηλία Συνοδινό ως άνθρωπο, αλλά δεν είναι εύκολο. Ατυχώς δεν υπάρχουν μαρτυρίες συγχρόνων του για τον χαρακτήρα του. Δεν έχει γραφεί γι’ αυτόν ούτε καν μια νεκρολογία, έστω και με τα κατά συνθήκην ψεύδη. Είχε ξεχασθεί από τότε που έπαυσε να εμφανίζεται στην πλατεία Γεωργίου, επειδή κλείστηκε στο Πτωχοκομείο. Αλλά και μετά τον θάνατο του όσοι, από αυτούς που τον γνώρισαν, έγραψαν γι’ αυτόν, ασχολήθηκαν με τον σατιρικόν ποιητή. Κανείς με τον ρήτορα.

Κανείς με τον άνθρωπο. Εντούτοις από τα σωζόμενα γραπτά του και από την ειδησεογραφία των εφημερίδων της εποχής του εκπηδούν μερικά στοιχεία του χαρακτήρα του, που επιτρέπουν κάποιες υποθέσεις. Φαίνεται, λοιπόν, ότι το μεγάλο μειονέκτημα του Η.Σ. ήταν ότι δεν είχε την ικανότητα ν’ αποκτά φίλους. Αντιθέτως προκαλούσε αντιπάθειες και δημιουργούσε εχθρότητες που μ7£ορούσε ν’ αποφύγει. Ως δικηγόρος δεν κατόρθωνε να προσελκύσει πελάτες. Εκατοντάδες Πατρινοί τον χειροκροτούσαν ως ομιλητή την Κυριακή το βράδυ, αλλά τη Δευτέρα το πρωί, εάν χρειάζονταν δικηγόρο, κανείς δεν θυμόταν ότι ήταν και ο Συνοδινός δικηγόρος.

Για τον δικηγόρο Συνοδινό ο Ν. Γερακάρης, στο βιβλίο του «Σελίδες εκ της συγχρόνου ιστορίας» (σ.45) αναφέρει ότι στο κακουργιοδικείο Πατρών οι υπερασπιστές κατηγορουμένων, όταν νόμιζαν ότι θα ωφελούσε την υπεράσπιση η προσφυγή σε υβριστικές επιθέσεις, ζητούσαν ως συμπράττοντα συνήγορο τον Συνοδινό λόγω της αμετροέπειας που χαρακτήριζε τη γλώσσα του. Ήταν και αυτή μεγάλο ελάττωμα. Είτε έγραφε σάτιρες ο Η.Σ., είτε συζητούσε στο καφενείο, είτε αγόρευε στο Δικαστήριο, η μέχρις αισχρολογίας ελευθεριότητα και η υπερβολή, έστω κι αν δεν τον έκαναν αντιπαθή, του δημιουργούσαν προβλήματα. Θα αναφέρουμε τρεις περιπτώσεις.

Τον Μάρτιο του 1885 ο Η.Σ. καταδικάστηκε σε φυλάκιση 45 ημερών, επειδή σε κάποιο στιχούργημα σατίριζε τον φυσικομαθηματικό καθηγητή Δημήτριο Ζαλούχο. Επρόκειτο για καλόν επιστήμονα, που λίγους μήνες έπειτα από τον διορισμό του στην Πάτρα κατηγορήθηκε ως δράστης ηθικού παραπτώματος και απολύθηκε. Το Πλημμελειοδικείο τον καταδίκασε σε φυλάκιση ενός μηνός «έπί προσβολή των ηθών» (Βλ. «Εφημερίς» του Κορομηλά 10 Οκτ. 1884). Εντωμε-ταξύ όμως ο Συνοδινός βιάστηκε να σατιρίσει τον καθηγητή για δήθεν μεγαλύτερο παράπτωμα. Έτσι έπειτα από μήνυση του Ζαλούχου καταδικάστηκε στην ποινή που αναφέραμε. Την ποινή αυτή χαρακτήρισε

αυστηρή ο Τιμολέων Φιλήμων στον «Αιώνα», παρατηρώντας ότι στη σάτιρα πρέπει να αναγνωρίζουμε μεγαλύτερη ελευθερία.

Στη φυλακή, όπου εξέτισε την ποινή του ο Η.Σ. ανάρτησε έξω από το κελλί του την επιγραφή Δικαιοσύνη, ως θεά αλλού ας σε υμνούσιν Εδώ παράνομοι κριταί με σένα ασελγούσιν
Μετά την αποφυλάκιση του συμπύκνωσε σε δέκα στίχους την περιγραφή της αθλιότητας που επικρατούσε στις φυλακές. (Δημοσιεύονται στο Γ’ μέρος του παρόντος, μαζί με άλλα διασωθέντα ποιήματα του).
Το 1890 δύο εφημερίδες της Πάτρας δημοσίευσαν επιστολή του Η.Σ. κατά του γυμνασιάρχη του Β’ Γυμνασίου Παπανικολάου.

Τον κατηγορούσε ότι με ραδιουργίες είχε διχάσει τον σύλλογο των καθηγητών για ιδιοτελείς σκοπούς. Επίσης κατηγορούσε τον γυμνασιάρχη ότι από μίσος προς αυτόν καταδίωκε έναν μαθητή μόνο και μόνο επειδή λεγόταν Συνοδινός, αλλά δεν ήταν συγγενής του. Και επέβαλε στους καθηγητές να τον απορρίψουν. Ο γυμνασιάρχης μήνυσε τον Συνοδινό ο οποίος φυσικά καταδικάστηκε.
Το 1895 αγορεύων στο Πλημμελειοδικείο Πατρών σε μια ποινική υπόθεση ο Η.Σ. αποκάλεσε τους αστυνομικούς του Αιγίου βασιβουζούκους. Ο αστυνόμος του Αιγίου θεώρησε ότι η φράση αυτή προσβάλλει την τιμή του και κάλεσε τον Συνοδινό σε μονομαχία!

Το ζήτημα διευθετήθηκε με τη μεσολάβηση πολλών δικηγόρων. Είχε εμπλακεί ο Η.Σ. και σε άλλες διενέξεις στις οποίες συμπεριφέρθηκε με οξύτητα και εμπάθεια. Έχει γραφεί ότι το πάθος και η κακία που έδειχνε σε πολλές περιπτώσεις, ιδίως απέναντι των πολιτικών, ήταν αποδείξεις του συμπλέγματος κατω-τερότητος, που τον κατείχε, λόγω της αποτυχίας του στον επαγγελματικό και κοινωνικό τομέα. Δεν αποκλείεται. Θα ήταν κάτι ανθρώπινο. Έχει γραφεί επίσης ότι πλούσιοι Πατρινοί τον καλούσαν σε γεύμα «για να διασκεδάσουν». Τον έβλεπαν δηλαδή σαν γελωτοποιό.

Εάν συνέβαινε κάτι τέτοιο, ήταν αρκετά ευφυής ώστε να το αντιληφθεί αμέσως. Και τότε η αντίδραση του θα ήταν φοβερή. Άνθρωπος που διατηρούσε ανοικτά τόσα μέτωπα αντιπαραθέσεων, άνθρωπος που αντιμετώπιζε με μαχητικότητα πρόσωπα και καταστάσεις, που θεωρούσε απαράδεκτες, πρέπει να είχε κάπως ανεπτυγμένο το αίσθημα αξιοπρέπειας. Και ακριβώς όταν αντιλήφθηκε ότι πρέπει να την θυσιάζει, για να εξασφαλίζει την επιβίωση του, αποσύρθηκε αμέσως στο Πτωχοκομείο.

Το 1902, όταν ο Η.Σ. έγινε δεκτός στο Πτωχοκομείο, ήταν 57 ετών, αλλά πρόωρα γερασμένος. Στα σοβαρά βιοτικά προβλήματα που αντιμετώπιζε, είχαν προστεθεί και άλλα, ψυχολογικά. Με τον θάνατο του Τρικούπη έχασε τον στόχο, που του ενέπνεε πολιτικές σάτιρες. Ίσως μάλιστα τώρα να αισθανόταν ότι αδίκησε τον μεγάλο πολιτικό. Όταν με διάθεση αυτοκριτικής ανασκοπούσε το ποιητικό έργο του και το πλήθος των αγορεύσεων του, ασφαλώς δεν θα έμενε ικανοποιημένος, επειδή δεν θα έβλεπε να έχουν τη λαϊκή απήχηση που ανέμενε. Τη ματαιοπονία της όλης δραστηριότητας του την είχε επισημάνει λίγα χρόνια ενωρίτερα δηλώνοντας ότι και οσάκις γράφω και οπότε αγορεύω κρούω τον αέρα και τον ήλιο τοξεύω.
Απογοητευμένος λοιπόν από τη ζωή του και πικραμένος από την κοινωνία, φυσικό ήταν να επιζητεί ανάπαυση και ψυχική ηρεμία.

Το Πτωχοκομείο για τριάντα χρόνια από τότε που ιδρύθηκε, στεγαζόταν σε οίκημα της οδού Καλαβρύτων. Το 1906 απόκτησε νέα στέγη στην Ακτή Δυ-μαίων (παραλιακή οδό που οδηγεί στις Ιτιές). Στην είσοδο εντοιχίστηκε μαρμάρινη πλάκα με την επιγραφή «Το κατοικητήριον τούτο των αληθώς πτωχών ί-δρυται υπό Κυρίλλου του Χαιρωνίδου, αρχιεπισκόπου Πατρών και Ηλείας εν έτει 1876». Τα εκατό χρόνια του Ιδρύματος το βρήκαν στις σημερινές εγκαταστάσεις του στον λόφο του Γηροκομείου.

Τα εγκαίνια του Πτωχοκομείου της Ακτής Δυμαίων έγιναν τις 9 Ιουλίου 1906. Οι 75 τρόφιμοι μετέβησαν με το τραμ. (Γέμισαν τέσσερα βαγόνια). Στην τελετή προσήλθαν λίγοι συγγενείς των τροφίμων και ελάχιστοι επίσημοι. Μετά τον αγιασμό και την ομιλία του προέδρου του Αδελφάτου, ένας τρόφιμος στράφηκε προς τους άλλους και τους μίλησε για λίγο, με φωνή που έτρεμε από βαθειά συγκίνηση, όπως έγραψαν οι εφημερίδες. Ήταν ο Ηλίας Συνοδινός. Ο άλλοτε φλογερός ρήτωρ της πλατείας Γεωργίου, που τον χειροκροτούσαν πολλές εκατοντάδες ενθουσιασμένων ακροατών, τώρα σε μια κλειστή αίθουσα μόλις ακουόταν από μερικές δεκάδες ανέκφραστων γερόντων. Αυτή ήταν η τελευταία δημόσια εμφάνιση του.

Έπειτα από λίγους μήνες, τις 8 Δεκεμβρίου 1906 ο ΙΙλίας Συνοδινός πέθανε σε ηλικία 61 ετών. Κηδεύτηκε «εντός πενιχρού φέρετρου και πενιχρά ενδεδυμένος από τον ναό Παναγίας Αλεξιωτίσσης, με φροντίδα του δημάρχου Δημητρίου Βότση»   — έγραψε ο συντάκτης της εφημερίδας «Νέος Αιών». Συγκινητικόν επικήδειο εκφώνησε ο δημοσιογράφος Ανδρέας Σπ. Μεταξάς, ο οποίος χαρακτήρισε τον Συνοδινό «μέγαν ρήτορα, Αριστοφάνην της νέας Ελλάδος, και αστράπτοντα πατριώτην».

Στη συνέχεια πρόσθεσε: Ανήρ θυελλώδους παρελθόντος επνίγη εις το αχανές πέλαγος της κοινωνικής αδιαφορίας. Αγνώμονες απέναντι του υπήρξαν και εκείνοι τους οποίους παρ’ αξίαν αλλά μεγαλοφρόνως εδόξασε. Η εφημερίδα «Νέος Αιών» τις 9 Δεκεμβρίου 1906 στην είδηση για την κηδεία του γράφει ότι «εις την γαλήνιαν μορφήν του νεκρού παρέμεινε ζωηρώς εκφραστικόν το είρον μειδίαμα, με το οποίον η σατιρική Μούσα του ητένιζε πάντοτε τον ψεύστην τούτον κόσμον»..

Ακολουθούν:

Πράξη Β’ Μώμος Πατρεύς, Ο Φοβερός Σαρκαστής

Πράξη Γ’ Μώμου Πατρέως, Σάτιρες

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s