ΟΙ ΤΑΙΝΙΕΣ ΤΟΥ ΑΦΙΕΡΩΜΑΤΟΣ ΣΤΟΝ ΕΛΛΗΝΙΚΟ ΚΙΝΗΜΑΤΟΓΡΑΦΟ (14/11, DANCartE): ΜΕΧΡΙ ΤΟ ΠΛΟΙΟ (1967)- ΘΗΡΑΪΚΟΣ ΟΡΘΡΟΣ(1968)-O Αλέξης Δαμιανός απευθύνει την προειδοποίησή του σ’ ένα τρομακτικά μεγάλο αριθμό Ελλήνων

 

ΜΕΧΡΙ ΤΟ ΠΛΟΙΟ

Προειδοποίηση του σ’ ένα τρομακτικά μεγάλο αριθμό Ελλήνων

Της  BarbeFunk

 

Η τολμηρή ειλικρίνεια του ρεαλισμού της ταινίαςσε μαγεύει. Στην αρχή, ο τόπος και ο χρόνος είναι βαλμένα σ’ ένα περιβάλλον όπου τα ήθη και η ψυχολογία του ατόμου είναι ακόμη εναρμονισμένα (στα βουνά της Ηπείρου, τα πρώτα χρόνια του 20ού αιώνα). Η ταινία δείχνει την κά­θοδο ενός άνδρα προς τη θάλασσα. Είναι σιδηριυργός και δε θέλει ν’ α­φήσει το χωριό του. Όμως η φτώχεια και η υπόσχεση ότι η Αυστραλία θα του χαρίσει την ευημερία, τον αναγκάζουν να πάει εκεί που δε θέλει να πά­ει. Οι συνθήκες, τα γεγονότα και οι άνθρωποι που συναντά στο ταξίδι του, που τελειώνει προσωρινά στο λιμάνι του Πειραιά, τον πληγώνουν αδίστα­κτα και του λυγίζουν την περηφάνια. Στον τόπο του ήταν το κέντρο των πραγμάτων και των γεγονότων, τον φώναζαν με τ’ όνομα του – εδώ γίνε­ται (όπως όλοι όσοι εγκατέλειψαν σαν κι αυτόν τον τόπο τους) ένα ανώνυ­μο «πράγμα», που το κλοτσάνε στο περιθώριο της ζωής. Κάποτε ήταν αυτός που προκαλούσε διάφορα γεγονότα, γιατί το ήθελε· και ήταν υπεύθυνος γι’ αυτά. Τώρα τα διάφορα γεγονότα του επιβάλλονται. Οδηγείται σε πλήρη αποτυχία. Ο Αλέξης Δαμιανός απευθύνει την προειδοποίηση του σ’ ένα τρομακτικά μεγάλο αριθμό Ελλήνων.

«Film», Δεκέμβριος 1966. Μετάφραση: InaIritsche, Απόδοση: ΦΑ. και Ν.Φ.Μ. «Ελληνικός Κινηματογράφος», Μάρτιος 1967

 

Θηραϊκός όρθρος (μικρού μήκους, 1968) Κώστα Σφήκα και Σταύρου Τορνέ

 Μια «οπτική κοινωνική έρευνα» πάνω στην αποστεγνωμένη Σαντορίνη, τους αποστεωμένους και υποσιτισμένους κατοίκους της, και τους ευτραφείς τουρίστες της. Πρωταγωνιστούν τουρίστες, γαϊδούρια, και «ιθαγενείς» πεινασμένοι και χορτάτοι. Κι ακόμα, η φάβα —θρεπτική τροφή για υπανάπτυκτους — και η σκόνη της ελαφρόπετρας — βλαβερή «ουσία» που προσβάλλει, κυρίως, τα ευαίσθητα πνευμόνιa των γαϊδουροκαβαλάρηδων. Πρόκειται για ένα αμιγές ντοκιμαντέρ που περιγράφει, επιλέγει, υπογραμμίζει και καταγγέλλει.
Πρόγραμμα «STUDIO» του Β. Ραφαηλίδη

ΒΙΟΓΡΑΦΙΚΟ ΚΩΣΤΑ ΣΦΗΚΑ

 

Ο γεννημένος στην Αθήνα το 1927, ταχυδρομικός υπάλληλος απ’ τα εφηβικά χρόνια, Κώστας Σφήκαs, αρχίζει την περιπέτεια του αυτοδίδακτου κινηματογραφιστή το 1961, με τη μικρού μήκους ται­νία Εγκαίνια Ακολουθούν τα ντοκιμαντέρ Αναμονή (1962) και Θηραϊκός Όρθρος (1968), το δεύτε­ρο σε συνεργασία με τον Σταύρο Τορνέ, όπου η επίδραση της νεορεαλιστικής σχολής δεσπόζει. Η αποστροφή του για τον αναπαραστατικό κινηματογράφο και το δράμα ενός διαλεκτικού υλιστι­κού σινεμά, ικανού να δώσει μορφή στις κατακτήσεις της μαρξιστικής φιλοσοφία σκέψης, τον ο­δηγούν από το 1974 στην πραγμάτωση των έργων Μοντέλο (1974) – Βραβείο καλύτερης καλλιτεχνικής ταινίας στο Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης 1974 και μία κόπια βρίσκεται στο Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης «Μπομπούρ» στο Παρίσι-, Μητροπόλεις (1975), Αλληγορία (1986), Το προφητικό πουλί των θλίψεων του Πάουλ Κλέε (1995), Προμηθεύς Εναντιοδρομών (1998), Η Γυναίκα Tns… και ο Συλλέκτης (2002).

 

«Η μεταμόρφωση» (2008) του Κώστα Σφήκα στο 48ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου

Βασισμένο στο ομώνυμο διήγημα του Κάφκα, «Η Μεταμόρφωση» περιγράφει τη σταδιακή μεταμόρφωση του ανθρώπου σε απλό συλλέκτη – καταναλωτή αντικειμένων. Ταινία κινουμένων σχεδίων διάρκειας 60’, με ονειρική μουσική και αντιπαραβολή των υψηλής αισθητικής εικόνων με στίχους από την «Κόλαση» του Δάντη σε μετάφραση του ίδιου του Κώστα Σφήκα. Περίπου 30 χρόνια μετά το «Μοντέλο», ο σκηνοθέτης εξακολουθεί να παραμένει στην πρώτη γραμμή, τόσο από άποψης φόρμας,όσο και από άποψη περιεχομένου, συνδυάζοντας αβάντ-γκαρντ αισθητική προσέγγιση που περιλάμβανε αναφορές σε έργα κυβιστών και σουρεαλιστών ζωγράφων (Πικάσο, Γκόρτζ, Ντε Κίρικο, κ.α.), μαζί με πανανθρώπινα μηνύματα.  Προλογίζοντας την ταινία του που προβλήθηκε στο Ολύμπιον αναφέρθηκε στη στενή σχέση της με τα βασικά στοιχεία της μαρξικής σκέψης όπως αυτά παρουσιάζονται στο «Κεφάλαιο» και την αλλοτρίωση της ανθρώπινης ψυχής και των ανθρωπίνων σχέσεων από την αγορά, το ανταλλάξιμο εμπόρευμα, το χρήμα και την υπεραξία. Μοναδική παραφωνία στην όλη εκδήλωση, η μετάφραση του «Κεφαλαίου» του Μάρξ ως «The Chapter» (!!!) από τη μεταφράστρια του Φεστιβάλ από τα ελληνικά στα αγγλικά. Προσθέτω ότι είναι η δεύτερη φορά που παρακολούθησα προβολή της συγκεκριμένης ταινίας, καθώς είχε προβληθεί σε πρεμιέρα στην τελετή λήξης του 1ου DigitalWave στο πλαίσιο του περσινού Φεστιβάλ, αλλά επεδίωξα να την δώ περισσότερο για να έχω την ευκαιρία να συνομιλήσω με το δημιουργό της. Η ευκαιρία όντως μας δόθηκε και έτσι βρεθήκαμε μαζί με τον Κώστα Σφήκα να συζητάμε στον Εξώστη του «Ολύμπιον» για αρκετή ώρα, όπου είχα την δυνατότητα να τον ακούω να μου αναλύσει με ξεχωριστό βάθος σκέψης και γνώσεων (πνευματικών αλλά κυρίως βιωματικών) σχεδόν το σύνολο του έργου του, με αναφορές από τον Φάουστ μέχρι την “πολιτιστική επανάσταση” του Μάο και τις συσχετίσεις με τη σημερινή πολιτική και οικονομική κατάσταση στην εποχή της παγκοσμιοποίησης. Η «είδηση» είναι  ότι στα μέσα του επόμενου έτους μάλλον θα έχει ολοκληρωθεί η μεταφορά του συνόλου του έργου του σε ψηφιακή μορφή και DVD, οπότε θα καταστεί εύκολότερη η εξεύρεση και απόκτηση του υλικού αυτού απ’ όσους ενδιαφέρονται. Μιλήσαμε επίσης και για τα μελλοντικά του σχέδια, αλλά αυτά ίσως αποτελέσουν υλικό για μελλοντικό post.

του Αδάμ Αδαμόπουλου

ΣΤΑΥΡΟΣ ΤΟΡΝΕΣ

Ο Σταύρος Τορνές αποτελεί μια ξεχωριστή περίπτωση έλληνα κινηματογραφιστή. Γεννήθηκε στο Γαλάτσι το 1932 και πέθανε το 1988, αφήνοντας ανολοκλήρωτο ένα πρωτότυπο κινηματογραφικό έργο.

Σπούδασε κινηματογράφο στη σχολή Ιωαννίδη το 1957. Αρχίζει να δουλεύει στον κινηματογράφο κάνοντας διάφορες δουλειές. Δουλεύει και ως βοηθός σκηνοθέτη αλλά και ως ηθοποιός. Το 1967 σκηνοθετεί μαζί με τον Κώστα Σφήκα την πρώτη του μικρού μήκους ταινία, «Θηραϊκός όρθρος». Αμέσως μετά εγκαταλείπει την Ελλάδα λόγω δικτατορίας και πηγαίνει στην Ιταλία. Στην Ιταλία ο Τορνές ασχολείται δραστήρια με ότι έχει σχέση με τον κινηματογράφο. Παίζει σε πολλές ταινίες, γράφει σενάρια, συμμετέχει σε πολλές καλλιτεχνικές κινήσεις. Το 1973 επισκέπτεται κρυφά την Ελλάδα και γυρίζει ένα μικρό ντοκιμαντέρ, το «Φοιτητές», γύρω από την αντιδικτατορική δράση των φοιτητών στην Ελλάδα.

Για ένα διάστημα ασχολείται με την ζωγραφική πριν τον κερδίσει ολοκληρωτικά η σκηνοθεσία. Οι πρώτες του ταινίες παρόλο προκαλούν μεγάλη αίσθηση, εξορίζονται απο το διαγωνιστικό τμήμα του φεστιβάλ Θεσσαλονίκης, κερδίζουν όμως τα βραβεία των κριτικών.

Ταινία με την ταινία, ο Τορνές γίνεται θρύλος για το κινηματογραφόφιλο κοινό και τη νέα γενιά των δημιουργών. Παρόλη τη χλεύη που αντιμετώπισε σε πολλές περιπτώσεις, οι ταινίες του αποκτούν θαυμαστές σε παγκόσμιο επίπεδο. Σε αυτό συνετέλεσε η πρωτότυπη κινηματογραφική του γλώσσα και ότι η ανάγκη του για καλλιτεχνική έκφραση τον κάνει να γυρνάει τις ταινίες του με τεράστιο προσωπικό κόστος και με ελάχιστα χρήματα και μέσα. Δυστυχώς έφυγε πάνω στην πιο ώριμη περίοδο του στα 56 του χρόνια.

Φιλμογραφία

 

1987 Ένας ερωδιός για τη Γερμανία

1985 Ντανίλο Τρέλες

1984 Kαρκαλού

1982 Μπαλαμός

1979 Eξωπραγματικό

1977 Κοάτι

1976 Aντίο Ανατόλια

1973 Φοιτητές

1967 Θηραϊκός ‘Ορθρος

Advertisements

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s